قیمت ساخت PCB به چه چیزهایی بستگی دارد؟
خیلی پیش می‌آید که دو نفر بردهایی تقریباً هم‌شکل سفارش بدهند و یکی دو برابر دیگری پول بدهد. معمولاً هم نه کسی سرش کلاه رفته و نه قیمت‌ها حساب‌وکتاب ندارد. فرقشان در چند انتخاب کوچک است که موقع طراحی کسی به آن دقت نکرده: تعداد لایه، چند میلی‌متر ابعاد اضافه، یا پوششی که پروژه اصلاً لازمش نداشته.
برای اینکه حرفمان کلی نماند، اعداد این نوشته را از استعلام‌های واقعی همین سایت درآورده‌ایم: بردهای FR-4، از ۱۰ مهر تا ۱۰ آبان ۱۴۰۵. هر عدد میانهٔ چند استعلام با مشخصات نزدیک به هم است.
این‌ها قیمت ثابت نیستند. قیمت روز با نرخ ارز و مشخصات دقیق برد شما عوض می‌شود. اگر عدد دقیق می‌خواهید، ابعاد یا فایلتان را در فرم سفارش بزنید.
اول یک نگاه کلی
| عامل | اثرش روی قیمت |
|---|---|
| تعداد لایه | خیلی زیاد |
| ابعاد برد | زیاد، مخصوصاً از ۱۰۰ سانتی‌متر مربع به بالا |
| تعداد | قیمت کل بالا می‌رود، قیمت هر عدد پایین |
| ضخامت برد و مس | متوسط |
| پوشش سطح | متوسط |
| رنگ solder mask | کم، بیشتر روی زمان ساخت |
| حذف کد رهگیری | یک هزینهٔ ثابت جدا |
| وزن بسته | برای بردهای بزرگ و پرتعداد، قابل‌توجه |
ابعاد برد
کارخانه بردها را تک‌تک نمی‌سازد. همه را کنار هم روی پنل‌های بزرگ می‌چیند و برد بزرگ‌تر جای بیشتری از پنل می‌گیرد. بردهای کوچک نمونه معمولاً در پایین‌ترین پلهٔ قیمت می‌مانند. از یک اندازه به بعد، قیمت کم‌وبیش هم‌پای مساحت بالا می‌رود.
میانهٔ استعلام‌ها برای برد ۲ لایه، ۵ تا ۱۰ عدد:
| مساحت | میانهٔ قیمت | تعداد استعلام |
|---|---|---|
| تا ۵۰ سانتی‌متر مربع (حدود ۷×۷) | حدود ۲٫۸ میلیون تومان | ۲۸ |
| ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی‌متر مربع (تا ۱۰×۱۰) | حدود ۳٫۹ میلیون تومان | ۱۳ |
| بیشتر از ۱۰۰ سانتی‌متر مربع | حدود ۷٫۲ میلیون تومان | ۲۴ |
فاصلهٔ ردیف دوم و سوم را ببینید. اگر برد شما چند میلی‌متر از ۱۰×۱۰ رد شده، به یکی‌دو کانکتور یا لبهٔ اضافهٔ طرح نگاهی بیندازید. گاهی با کمی جابه‌جایی، برد به پلهٔ پایین‌تر برمی‌گردد.
تعداد
بخش زیادی از هزینهٔ ساخت، آماده‌سازی است: فیلم، تنظیم دستگاه‌ها و تست. این هزینه برای ۵ عدد و ۵۰ عدد تقریباً یکی است. برای همین هر چه تعداد بالاتر برود، قیمت کل بیشتر می‌شود ولی هر عدد ارزان‌تر درمی‌آید.
در استعلام‌های ما، برد ۲ لایهٔ ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی‌متری با ۵ تا ۱۰ عدد حدود ۳٫۹ میلیون تومان بوده و بالای ۱۰ عدد حدود ۹٫۶ میلیون تومان.
برای نمونهٔ اول، کم بگیرید. نمونهٔ اول خیلی وقت‌ها یک اصلاح لازم پیدا می‌کند، و پنجاه برد با یک اشتباه کوچک هیچ‌وقت ارزان تمام نمی‌شود.
تعداد لایه
لایهٔ اضافه یعنی مرحلهٔ اضافه: لایه‌چینی، پرس، سوراخ‌کاری دقیق‌تر و بازرسی بیشتر. بزرگ‌ترین جهش قیمت هم همین‌جاست.
| مساحت (۵ تا ۱۰ عدد) | ۲ لایه | ۴ لایه |
|---|---|---|
| تا ۵۰ سانتی‌متر مربع | حدود ۲٫۸ میلیون تومان (۲۸ استعلام) | حدود ۵٫۸ میلیون تومان (۶ استعلام) |
| ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی‌متر مربع | حدود ۳٫۹ میلیون تومان (۱۳ استعلام) | حدود ۹٫۷ میلیون تومان (۳ استعلام) |
پس رفتن از ۲ به ۴ لایه، در همین یک ماه، قیمت را دو تا دو و نیم برابر کرده است. تعداد استعلام‌های ۴ لایه کم است، پس این عدد را تقریبی بگیرید. ۶ لایه از این هم گران‌تر است، ولی در این بازه آن‌قدر کم استعلام شده بود که عددی نیاوردیم. اگر بین ۴ و ۶ مانده‌اید، همان برد خودتان را در فرم با هر دو امتحان کنید.
برد ۴ لایه وقتی ارزشش را دارد که واقعاً لازم باشد: مسیرهای خیلی فشرده، صفحهٔ زمین یکپارچه، یا مدارهایی که به نویز حساس‌اند. دربارهٔ اینکه کِی ۴ یا ۶ لایه لازم است، جداگانه می‌نویسیم.
ضخامت برد و مس
ضخامت ۱٫۶ میلی‌متر استاندارد است و معمولاً هم ارزان‌ترین و هم سریع‌ترین گزینه. هر چه از آن دور شوید، چه نازک‌تر و چه ضخیم‌تر، قیمت بالا می‌رود.
مس هم همین‌طور است. ۱ اونس استاندارد است. ۲ اونس برای جریان بالا لازم می‌شود، ولی هم مادهٔ بیشتری می‌برد و هم برد را سنگین‌تر می‌کند، که این دومی پای هزینهٔ ارسال را هم وسط می‌کشد. در بردهای ۴ لایه به بالا، مس لایه‌های داخلی جدا انتخاب می‌شود.
پوشش سطح
پوشش سطح روی پدها می‌نشیند تا مس اکسید نشود و لحیم خوب بگیرد. چهار گزینهٔ رایج:
- HASL (هات‌ایر): ارزان و رایج. سطحش کمی ناصاف است.
- HASL بدون سرب: برای محصولاتی که باید بدون سرب باشند. معمولاً کمی گران‌تر از HASL معمولی است.
- ENIG (طلای غوطه‌وری): سطح کاملاً صاف، مناسب BGA و قطعات فاین‌پیچ. گران‌تر از HASL است، و در Lion PCB فعلاً فقط از طریق پشتیبانی سفارش داده می‌شود.
- OSP: پوشش آلی ارزان، ولی عمر انبارداری‌اش کمتر است.
اگر برد ۶ لایه یا بیشتر سفارش می‌دهید، بدانید که در Lion PCB برای این بردها HASL سرب‌دار نداریم. HASL بدون سرب و OSP هست.
برد بیشتر پروژه‌ها نه BGA دارد و نه قطعهٔ فاین‌پیچ، و برای چنین بردی HASL معمولی کافی است. در ماشین‌حساب ما OSP هم دقیقاً هم‌قیمت HASL است. HASL بدون سرب یک مبلغ ثابت به کل سفارش اضافه می‌کند، نه به هر برد.
رنگ solder mask
در بیشتر کارخانه‌ها سبز رنگ پیش‌فرض خط تولید است و معمولاً زودتر از همه آماده می‌شود. رنگ‌های دیگر گاهی چند روزی به زمان ساخت اضافه می‌کنند و گاهی قیمت را کمی تغییر می‌دهند. اگر رنگ برایتان فرقی نمی‌کند، سبز بماند.
گزینه‌های خاص ساخت
کنترل امپدانس، سوراخ‌های نیم‌بُر آبکاری‌شده (castellated)، آبکاری لبه و پَخ لبهٔ کانکتور هر کدام یک مرحلهٔ کامل به ساخت اضافه می‌کنند و هر جا ارائه شوند، قیمت را بالا می‌برند. در Lion PCB این چهار گزینه فعلاً از فرم آنلاین قابل سفارش نیستند.
گزینه‌ای که هست، حذف کد رهگیری است. کارخانه معمولاً یک شمارهٔ سفارش کوچک روی برد چاپ می‌کند و حذفش یک هزینهٔ ثابت جدا دارد. اگر برد قرار نیست دست مشتری نهایی برسد، معمولاً لازمش ندارید.
وزن بسته
قیمتی که در سایت می‌بینید فقط قیمت کارخانه نیست. هزینهٔ حمل از چین تا ایران هم در آن هست، و این هزینه به وزن بسته بستگی دارد. مساحت بیشتر، تعداد بیشتر، برد ضخیم‌تر و مس سنگین‌تر همه وزن را بالا می‌برند. در سفارش‌های کوچک این سهم زیاد به چشم نمی‌آید، ولی در سفارش‌های بزرگ کاملاً حس می‌شود.
چطور ارزان‌تر سفارش بدهیم
- ابعاد را تا جایی که می‌شود جمع‌وجور کنید. چند میلی‌متر گاهی یک پلهٔ قیمت فرق می‌کند.
- نمونهٔ اول را با کمترین تعداد بگیرید و تعداد بالا را بگذارید برای وقتی که طرح تأیید شد.
- پیش از رفتن سراغ ۴ لایه، ببینید طرح با ۲ لایه و کمی حوصله در مسیریابی جمع می‌شود یا نه.
- تا دلیل خاصی ندارید، روی مشخصات استاندارد بمانید: ۱٫۶ میلی‌متر، مس ۱ اونس، سبز و HASL.
- فایل کامل و تمیز بفرستید. فایل گربر ناقص سفارش را برای اصلاح نگه می‌دارد. اگر مطمئن نیستید، فایل Gerber چیست و چگونه آماده می‌شود را ببینید. کاربرهای Altium هم آموزش خروجی گربر با output job را بخوانند.
اگر فقط یک چیز یادتان بماند
تعداد لایه، ابعاد و تعداد، بیشترِ قیمت را می‌سازند. بقیهٔ گزینه‌ها هر کدام اثر کمی دارند، ولی روی هم جمع می‌شوند. سریع‌ترین راه هم این است که دو سه حالت را در فرم امتحان کنید و خودتان فرقشان را ببینید.
قیمت برد خودتان را در فرم سفارش ببینید
نوشتهٔ تیم فنی Lion PCB.